Dagaal Caamo Culimaa Xalisa, Mid Culumase Maxaa Xal u ah?

W/D: Amiin Yuusuf Khasaaro

Muqdisho, Soomaaliya

Qaylaa yeertay, waxay dadkii yiraahdeen “Masjidka aan u cararno”, balse markii lagu dhawaaday masjidkii ayaa la ogaaday in Qayladu ka yeerayso Masjidka qudhiisa, waxaana dadkii ka soo haray yaab iyo amakaag, waxayna taagan yihiin meel ciirsi la’ mid waliba madaxa ayuu foorariyay isagoo ku fekeraya marka ay dhamaan doonto dhibaatadaan, waxayna dhamaantood si wada jir ah ku yiraahdeen “Allaa jooga isagaana talo ku filan”.

Xaaladda Soomaaliya waxay maanta u ek tahay masjidkii ay qayladu ka yeertay, waayo meeshii loo baxsan lahaaa waxay ahayd Culimadda oo iyagu haatan is haysta, wax heshiisiin karana lawaa, doc kasta oo loo dhigay arrinta xal waa loo heli waayay, Abwaan Abshir Bacadle ayaa laga hayaa “Intuu Wadaad naga gooyay Gaalo nagama goyn”, sidoo kale Axmed Diiriye waxa uu carabka ku dhiftay in dhibaatada Soomaaliya maanta ka taagan uu sabab u yahay wadaad, “Nin waliba Qur’aan iyo Axaadiis ayuu daliilinayaa, Xalna ma gaaraan” ayuu sii raacsaday Axmed Diiriye hadalkiisa.

Sheekh Umal ayaa isna waxa uu yiri “Waxaan leeyahay wadaadada arrinta ha gaarsiinina oo aysan ummaddu idin dhihin ‘ar wadaadaa…. ar wadaadaa…. ar wadaadaa….’ Marka waxaan idin leeyahay is daba-qabta inta ay goori goor tahay, dadku waxay idinka taagan yihiin halkii ugu dambeeyey, waxaana idinkula talin lahaa inaad isi saxdaan oo aad ummadda ku hogaamisaan wadadda saxda ah.

Dagaalka ay wadaadadu ku lug lahaayeen waxay soo mareen heerar kala duwan, markii ugu horeysay waxa ay ka dagaalameen gobolka Gedo waana la ogaa dagaalkaas halkii uu ku dambeeyey, dadkii hogaaminayayna maanta way ka shalaayaan dagaalkaas, qaarkoodna waxay ku tilmaameen dagaal aan loo baahneyn, sidoo kale dagaalkii ka dhacay Bari oo ay wadaadadu ku lug yeesheen waa la ogaa halkii uu ku dambeeyey, waxa uuna u keenay in ay kala jabaan oo qaarkood waxay yiraahdeen “Dagaalkaasi waxa uu ahaa mid xaq ah” halka kuwo kalana waxay yiraahdeen “Dagaalkaasi waxa uu ahaa mid aan loo raacin waddadii saxda ahayd” iyadoo dadkii ka qaybgalay dagaalkaasi ama kuwii hogaaminayay ay si aad ah uga qoomameeyaan. Waxaa kale oo ka mid ah dagaaladii ay wadaadadu galeen dagaalkii looga hortagay argagaxiso la dirirka isna meeshuu ku biyo shubtay idinkaga sheekeyn maayo, waxayna dadka badankiis hoosta ka xariiqeen in dagaalkaas ay xaqal –daaciyeen kooxo ku dhex jiray wadaadada.

Mar kale ayay Wadaadadu dib u soo laba kacleeyeen, waxayna labo sano dagaal ay la galeen Ciidamada Itoobiya iyo Ciidamadii Dowladda Federaalka ku dhintay dad fara badan, iyadoo kooxihii diinta ay noqdeen kuwo aad u fara badan oo koox koox u jajabay taas oo la mid ah kooxhii jabhaddaha ee la dagaalamay dowladdii Max’ed Siyaad Barre.

Ruux bini’aadamka ah waa in uu waayo aragnimo ka qaataa wixii horey u dhacay, hase yeeshee wadaadadu wax waayo aragnimo ah kama aysan helin wixii dagaalo ah ee dhacay, nin ka mid ah dadkii ka soo horjeeday dagaaladii horey u dhacay kana mid ah wadaadada ayaa waxa uu yiri “dagaalkii Gedo ragbaa hogaaminayay maanta lama hayo raggaas, kii Boosaaso ragbaa hogaaminayay maantana iyana lama hayo, kuwoo xamar ka dhacay ragbaa hogaaminayay iyana lama hayo, waxaa halkaasi kaa soo baxaya in marba qolo soo fuuleyso masraxa, waxay ahayd in wadaadadu isweydiiyaan waxa ka qaldamay dagaaladii ay soo mareen, ayna iska saxaan wixii qaladaad ah ee dhacay, waxaase muuqata in weli qalad hor leh la galayo laguna indho adag yahay”.

Mudo ayaa ku dhex jiray dagaaladii weli ka sii soconaya Muqdisho, guriga aan deganahay iridkiisa ayaa nin ka mid ah Wadaadada waxa uu soo dhigtay qoriga Daba-Jeexa ay soomaalidu u taqaan, wax uu hurgufo habeenkii oo dhan, markii uu waagu baryay ayaan damcay in aan albaabka furo, waxaana albaabkii ka dareemay culeys, markii aan soo jiiday waxaa ka soo daatay fooqii rasaastii uu habeenkaa ridayay, waxaa la yaab igu abuurtay in halka uu ka ridayay rasaasta aysan ka dhaweyn dhinaca uu la dagaalamayay, sidaa darteed waad ka garan kartaa in rasaastaasi ku baxday micno daro, maadaama halkaa aan ka tiriyay rasaas dhan ilaa iyo 3-kun oo xabo, suuqa Cir-Toogte oo aan tegay si aan qiimeyn ugu sameeyo qarashka rasaasta waxaa ii soo baxday in habeenkaa la qasaariyey hanti dhan $700 oo Doolar oo wax weyn u qaban kartay dhowr qoys oo habeenkaa gaajo la ildarnaa, nin ka mid ah qolooyinka Wadaadada ayaan wacay, markii warbixin yar ka siiyey waxa aan la kulmay ayaan weydiiyey sida uu u arko, waxa uuna iigu jawaabay hadal fudud oo ah “Waxaa laga rabay oo keliya Dhawaqa”, anfariir hor leh ayay igu sii abuurtay.

Dhacdo kale oo la yaab leh waxay ahayd markii agagaarkayga laga riday Labo Saban iyo Labo Jiib iyo rasaas yar yar oo la iska tuuray, kadibna waxaa dariishada guriga iiga soo galay iftiinka falaashka Kaamirada ka dhaca, baq-baqa dariishada ayaan fiiriyay, waxaana ii muuqday rag hub xoog leh ku hubeysan oo ay Kaamiro ku socoto kuna dhawaaqaya (Allaahu Akbar), waxaa igu soo dhacday marka Siminaar meel ka socday u soo gebagaboobo waxaa la iska qaadaa Sawir la yiraahdo (Photo Group) oo kooxda Siminaarka ka qaybgalaysay laga qaado si loogu muujiyo Hay’adda qabatay waxqabadkeedii, inkastoo dhallinyarada Qaarkood ay daacad ka tahay Jihaadka, haddana waxaa ku lamaansan in badan oo ujeedo gaar ah leh.

Marka ay dagaalamaan dad iska Caamo ah waxaa ku soo bixi jiray amaba ay arrinta ula tagi jireen hadba wadaadka ugu dhow iyagoo ku qanacsan waxa uu gooyo, balse hadda waxaa soo ifbaxday Culimadii xalinta iyo heshiisiinta lagu yaqaanay oo iyagu goradda iskula jira oo midba midka kale uu cambaareynayo, Soomaalidu waxay tiraahdaa (Madaxa meel ka sareysa oo la salaaxo ma leh) sidaa darteed su’aasha isweydiinta mudani waxay tahay cidda madax looga dhigi karo haddii la doono in googol la isugu keeno culimaddaan ismaandhaaftay, waxaase xusid mudan in Culimaddii caanka ahayd ee Soomaaliyeed iyo waliba kuwo kaloo Adduunka ka socda midkoodna aan loo dheg raaricinayn, intaas oo dhan oo isbiirsaday waxay ummadda ku sababtay in ay darbiga soo taabtaan oo waxaa hadaladooda muujinaya quusta ay taagan yihiin kana ugu culusi yahay (Waxba dhowran maynee Allow dhagaxyo soo daa).

W/D Amiin Yuusuf Khasaaro
E-Mail amiikhasaaro@hotmail.com

Faafin: SomaliTalk.com | March 1, 2009

Barre Hiiraale: "Waxaan kalsoonidii kala noqonay xukuumadda Sh. Shariif" - waraysi uu la yeeshay Maxamed Gaarane: Dhegeyso ama soo rogo

Wasiirada Haweenka iyo Arimaha Qoyska Marwo Fowsiyo Maxamed Sheekh "Maantana Waxaa Farxad Inoo ah Dowladii Ugu Horeysey oo 3 Wasiir Ay Ku Yeeshaan Haweenka Soomaaliyeed" Akhri March 1

Waraysi: Wasiirka Hawlaha Guud & Guriyenta, Maxamed Cabdi Yuusuf, waraysigaas iyo..
Sh. Aaden Madoobe oo yiri "kulanka Xiga ee baarlamaanku wuxuu Ka Dhicidoonaa Muqdisho 15 Maalmood Kadib" iyo Ra'iisul wasaaraha oo lagu wado in uu wasaarad cusub magacaabo.. Akhri

Waraysi: Xildhibaan Xasan Abshir iyo Xildhibaan Shariif M. Saciid
"Baarlamaanku Aad iyo Aad Ayuu Uga wal Walsan Yahay,… Hadii la geeyo Ruux Aan Aqoonteeda Lahayn Waanu Ka Soo Hor Jeesaneynaa" Akhri.. - Feb 18

BAARID | SEARCH

Yemen: C/laahi Yuusuf oo Booqday Qabrigii Ismaaciil Jabarti... + sawiro

Ahmedou Ould Abdullah “Waxaan ugu baaqaya dhammaan dadkiinaan qurba-joogta ah in aad la hadashaan…” Warqad kusocota Qurbo joogta Soomaaliyeed.... Akhri... Feb 6